Kayın mantarı (Pleurotus spp.) yetiştiriciliği III

“Ülkemizde kavak veya kayın mantarı olarak bilinen Pleurotus türlerinin yetiştiriciliğine yönelik ilk çalışmalar 1980’li yıllarda başlamıştır. Üzerinde çok sayıda bilimsel araştırma yapılmış olmasına rağmen, günümüzde Pleurotus mantarlarının ticari anlamda yaygın olarak yetiştiriciliği yapılmamaktadır.”

Araş. Gör. Funda ATİLA
Prof. Dr. Kaya BOZTOK
Prof. Dr. Dursun EŞİYOK
E. Ü. Ziraat Fakültesi
Bahçe Bitkileri Bölümü
kaya.boztok@hotmail.com
Kayın mantarı (Pleurotus spp.), şapka kısmı midye şeklinde olduğundan dolayı yurtdışında genellikle midye (oyster) mantarı olarak da anılmaktadır, Bu mantarın sapı merkezde değil yandadır. Pleurotus ostreatus (Jacq:Fr) Kummer yiyecek olarak ya da tıbbi özellikleri nedeni ile çok uzun yıllardan beri kullanılmaktadır ve ticari olarak üretimi yapılan yenilebilir mantarlar arasında önemli bir yeri vardır.
Pleurotus türleri Agaricales takımı, Tricholomataceae familyası ve Basidiomycetes sınıfında yer alırlar. Dünya üzerinde binden fazla Pleurotus türü tanımlanmıştır. Ancak bununla birlikte Pleurotus cinsinde sadece 50 kadar tür kabul edilmektedir (Chang and Miles, 2004).
Pleurotus türlerinin, besin değerleri, tıbbi özellikleri ve diğer yararlı etkileri nedeni ile bütün dünyada üretim ve tüketimi mevcuttur. Kayın mantarları, diyet lifleri ve diğer değerli besin maddeleri açısından iyi bir kaynaktır. Kayın mantarı bağışıklık sistemi üzerine de etkilidir, tümör gelişimini durdurur, içerdiği hipoglisemik ve antitrombotik aktivitelerle tümör büyümesi ve iltihabı durdurur, kan lipit konsantrasyonunu düşürür, yüksek kan basıncı ve damar tıkanıklığını önler, antimikrobiyal aktiviteye sahiptir.
Ülkemizde kavak veya kayın mantarı olarak bilinen Pleurotus türlerinin yetiştiriciliğine yönelik ilk çalışmalar 1980’li yıllarda başlamıştır.  Üzerinde çok sayıda bilimsel araştırma yapılmış olmasına rağmen, günümüzde Pleurotus mantarlarının ticari anlamda yaygın olarak yetiştiriciliği yapılmamaktadır. Bununla birlikte, piyasada son birkaç yıldır çok düşük miktarlarda üretiminin yapıldığı görülmektedir (Küçükomuzlu, 2005).
Pleurotus türleri multienzim sistemleri sayesinde çok farklı tarımsal atıklarda yetiştirilebilmektedirler. Ülkemizde kolayca bulunabilecek olan talaş, sap-saman, mısır koçanı, fındık zürufu, ayçiçeği bitkisi atıkları, yer fıstığı kabukları gibi tarımsal atıklar bu mantarın üretiminde rahatlıkla kullanılabilirler.
Pleurotus mantarlarının yaygın olarak yetiştirildiği ülkelerde, ülkelerin hammadde kaynakları ile ekonomik koşullarına göre basit sistemlerden modern sistemlere kadar çok değişik şekillerde üretimi yapılmaktadır. Üretim şekilleri aynı ülkenin değişik bölgelerinde bile farklılık göstermektedir. Basit sera koşullarında veya doğal şartlar altında yetiştirilebildiği gibi özel yetiştirme yerlerinde, askı sisteminde ya da ortamların ranzalara yerleştirildiği sistemlerde üretim yapılabilmektedir. Diğer taraftan yetiştirme ortamlarında kullanılan ham materyaller ile yetiştirme ortamlarının miktarları da yine farklılık göstermekte, üretimde 1-20 kg arasında değişen miktarlarda yetiştirme ortamları kullanılmaktadır (Küçükomuzlu, 2005)

1. Dünya’da üretimi yapılan önemli Pleurotus türleri
P. ostreatus
Avrupa’da ve ülkemizde en fazla üretilen Pleurotus türüdür. Doğa’da genellikle sonbahar aylarında görülür ve yetiştiricilik açısından da serin iklim mantarı olarak bilinir (Şekil 1). Flaş sayısına ve hasat edilen mantar büyüklüğüne göre verim biyolojik etkinlik yüzde 75 ile yüzde 200 arasında değişir. (Stamets,1993) Üretim genellikle üzerinde delikler bulunan uzun, kolon şeklindeki plastik torbalarda yapılır.
P. eryngii
Pleurotus eryngii, Pleurotus türleri arasındaki en lezzetli olanıdır ve bu lezzeti ile “kral kayın mantarı” (King oyster) adını hak etmektedir. Avrupa’da popüler bir türdür. Sağlam, kalınca bir bedene sahip olup Pleurotus cinsi içerisindeki en büyük türlerden birisidir (Şekil 2). Doğada, sert odunlu ağaçları tercih eder ve kolayca gelişir. Bu mantarlar tahıl saplarında yetişse de, alınan ürün aynı materyalde yetiştirilen, P.ostreatus kadar yüksek değildir. Hastalık ve ortam şartlarına hassas bir türdür. Üretimi, şişe ve torba kültürü şeklinde yapılmaktadır.

P. citrinopileatus
Mantarlar arasında en güzel görünüşe sahip türlerden bir tanesidir. Altın sarısı renkte bir şapkaya sahiptir (Şekil 3). Tadı, kaju fıstığına benzer. Çin’de pamuk tohumu küspesi, şeker kamışı posası, saman ve talaşta da üretimi yapılmaktadır. ABD’de buğday samanı ya da sert odunlu ağaç talaşı ortam hazırlamada en sık olarak kullanılmaktadır. Bu tür Pleurotus ostreatus kadar verimli değildir. Biyolojik etkinlik oranı, kontrollü koşullar ve samanda yüzde 25-75 arasındadır.  Verim etkinliği, pamuk tohumu ilave edilmiş ortamlarda daha yüksektir. Çok hassas ve kırılgan oluşu nedeni ile nakliyesinin zor olması ve verimin diğer kayın mantarı türlerine göre düşük olması bu mantarın üretimini sınırlar (Stamets, 1993).
P. sajor-caju
P. sajor-caju, P. ostreatus ile karşılaştırıldığında sıcak iklim türüdür. Şapka oluşumu için yüksek sıcaklıklara ihtiyaç vardır. Bu tür Hindistan’da izole edilmiştir. Bu ırk tropik ve subtropik alanlarda yetiştiriciliği yapılabilecek en iyi tür olarak tanımlanır. Ayrıca hızlı misel gelişimi, saprofitik kolonizasyon için hızlı yeteneği, basit, etkin, nispeten ucuz üretim teknikleri ile istenilen özelliklere sahip bir türdür. Ortalama biyolojik etkinlik, P. sajor-caju için yüzde 90-150’dir (Chang, 2004)
P. djamor
Bu tür pembe Pleurotus mantarlarını kapsar (Şekil 4). Yabani olanlar, genellikle tam tropikal alanlarda ortaya çıkmaktadır. Hızlı şapka oluşturmaları ile tanınırlar, çok farklı materyallerde gelişebilirler, yüksek sıcağa toleranslıdırlar. Bu türün kolonizasyon yeteneği o kadar hızlıdır ki pastörize edilmemiş ortamda rekabetçi organizmalar gelişme fırsatı bulamadan tamamen kolonize olabilirler. İyi bir yetiştiricilikte biyolojik etkinlik yüzde 75-150 arasındadır. Bazı ırklar için biyolojik etkinlik, P. ostreatus’un en yüksek vigora sahip ırkları kadar yüksek olabilir (Stamets, 1993)

2. Üretim sistemleri
2.1.Kütük kültürü
Pleurotus türlerinin kütüklerde üretimi komplike bir ekipman gerektirmemesinden dolayı çok basit bir yöntemdir. Bununla beraber, basitliğine rağmen, büyük çaplı üretimlerde uzun inkübasyon periyodu, düşük verim ve dışarıda yapılan üretimde çevre koşullarının etkisi nedeni ile kütüklerde üretim genelde kullanılmaz. Kütük kültüründe ilk flaşa ulaşmak çok uzun zaman alır ayrıca çok hassas işçilik gerektirdiği halde alınan ürün düşüktür. Bu nedenle, ticari olarak tavsiye edilen bir üretim şekli değildir.
2.2.Şişe kültürü
Şişe kültürünün uygulanabilmesi için otomatize edilmiş ekipmana ihtiyaç vardır. Hazırlanan talaş ortamı, ekipmana yüklenir. Bu ekipman vasıtası ile şişeler daha önceden ayarlanmış miktarda ortam ile doldurulur. Şişeler doldurulduğunda, sıkıştırıcılar karışıma bastırarak yetiştirme ortamını sıkıştırır ve sıkıştırılmış karışımın ortasında bir delik açılır. Uygun sıkıştırma, ortama yüksek yoğunluk verir, bunun anlamı da miseller için daha fazla besin ve böylece daha fazla verimdir. Şişe içerisinde bir delik açılması mantar tohumluğunun şişe içerisinde eşit bir şekilde dağılımına izin verir, daha hızlı ve homojen bir kolonizasyon sağlanır. Ortamdaki besinlerin hızla tüketilmesini ve böylece erken şapka oluşumunu sağlar. (Kwon, 2004)
2.3.Ranza kültürü
Bu üretim şekli beyaz şapkalı mantar (Agaricus bisporus)’ın kompostlaştırma teknolojisinden adapte edilmiştir. Kayın mantarı yetiştiriciliğinde fermentasyon gerekli değildir fakat fermentasyonun yüksek kalite verim üzerinde olumlu etkileri bulunmaktadır.
Bu yöntemin, ustalık ve beceri gerektirmesi, yüksek miktarda ortam ve tohumluğa ihtiyaç duyulması ve yüksek yakıt harcamalarından dolayı yüksek maliyetli olması ve hastalık ve zararlı bulaşma ve yayılma riskinin daha yüksek olması gibi olumsuz yönlerinden dolayı dünya üzerindeki birçok üretici üretim şeklini ranza kültüründen torba kültürüne dönüştürmüştür (Choi, 2004).

2.4.Torba kültürü
Torba kültürü, dünya’nın birçok bölgesinde en fazla kullanılan metottur. Bu üretim sisteminde, başarısızlık oranı düşüktür ve stabil ürün almak mümkündür, kalite ranza kültüründe olduğu kadar yüksek değilse de verim yeterlidir (Kwon and Kim, 2004). Ayrıca hastalık ve zararlı kontrolü daha kolaydır ve yatırım masrafları düşüktür. Kayın mantarı üretiminde genellikle renksiz ya da siyah renkli ve üzerinde delikler açılmış polietilen torbalar kullanılır.
3. İklim faktörleri
Kayın mantarı üretiminde şapka oluşumu için sıcaklık, nem, ışık ve havalandırma gibi ortam koşulları konusunda çok hassas davranılması gerekmektedir. Doğru sıcaklık, üretim odalarında iyi bir gelişim sağlar iken ışık ve havalandırma renk, büyüklük ve yapıyı etkiler. İklim istekleri türlere göre çok farklılık gösterebilmektedir.

Tablo.1. Bazı Pleurotus türlerinin büyüme parametreleri
TÜRLER Sıcaklık (oC) Nem (yüzde ) Işık (lüks) CO2(ppm)
Mis.Gel. Dön. Tas.Oluş.Dön Şap. gel. dön Mis.Gel. Dön. Tas.Oluş.Dön Şap. gel. dön Mis.Gel. Dön. Tas.Oluş.Dön Şap. gel. dön MisGel. Dön. Tas.Oluş.Dön Şap. gel. dön
P. ostreatus 24 10-15.6 10-21 85-90 95-100 85-90 yok 1000-1500 1000-1500 5000-20000 <1000 <1000
P. eryngii 24 10-15 15-21 90-95 95-100 85-90 yok 500-1000 500-1000 5000-20000 500-1000 500-1000
P. citrinopileatus 24-29 21-27 21-29 90-100 98-100 90-95 yok 500-1000  500-1000 5000-20000 <1000 <1000
P. djamor 24-30 18-25 20-30 95-100 95-100 85-90 yok 750-1500 750-1500 >5000 500-1000 500-1000
Kaynak: P.Stamet (1993). Growing gourment and medicinal mushroom
3.1.Sıcaklık
Misel gelişimi için optimal sıcaklıklar 25-28oC’dir. Tam kolonizasyon sonrasında taslak oluşumunun teşvik edilmesi için sıcaklık 15oC’ye düşürülmelidir. Aksi takdirde, üreticiler iyi bir kolonizasyona rağmen iyi bir taslak şekillenmesi elde edemezler. Şapka gelişimi için optimal sıcaklıklar ise, türlere bağlı olarak 10-28oC arasında değişir. Örneğin P. florida ve P. ostreatus ırkları 14-18oC, P. sajor-caju 20-24oC ‘dir (Chang and Miles, 2004)
3.2.Işık
Pleurotus türlerinin ışık ihtiyaçları gelişimin çeşitli evrelerinde farklıdır. Misel gelişimi için ışığa ihtiyaç duyulmaz ve bu dönemde karanlık ortam aydınlık ortama göre daha iyi sonuç verir. Taslak şekillenmesi ve şapka gelişimi için ise ışık bir ihtiyaçtır. Taslak şekillenmesi için ihtiyaç duyulan ışık yoğunluğu 12 saat boyunca 200 lüks’dür. Şapka gelişimi için ise ihtiyaç duyulan ışık 50-500 lükstür (Chang and Miles, 2004).
Şapka rengi, ışık yoğunluğu ile yakından ilişkilidir. Eğer ışık yoğunluğu düşük olur ise, renk daha sonra soluklaşacaktır. P. Citrinopileatus mantarında ışık yoğunluğu ihtiyacı 300 lüksün üzerinde kabul edilir, bu yoğunlukta şapka altın renginde olur. Fakat ışık yoğunluğu 100 lüksün altına düşer ise, renk soluk sarımsı, ışık yoğunluğu 10 lüksün altına düştüğünde ise renk neredeyse beyaz olacaktır.
Işıksız ortamda gelişen, kayın mantarı şapkaları aborsiyona uğrar ya da şekli bozuk olur. Sap uzar, renk solar. Aşırı ışıkta ise sap kısalır ve renk koyulaşır (Kwon and Kim, 2004)
3.3.Havalandırma
Pleurotus spp. misellerinin CO2 toleransı oldukça güçlüdür. Pleurotus spp. misellerinin gelişimi, CO2 konsantrasyonu yüzde 15-20 olduğunda dahi gayet iyidir, ancak CO2 konsantrasyonu yüzde 30’a ulaşınca misel gelişimi hızla azalır. Pleurotus miselleri yüksek CO2 konsantrasyonuna toleranslı oldukları halde, Pleurotus şapkası yüksek CO2 konsantrasyonuna dayanamaz. CO2 konsantrasyonu üretim odasında ya da torbalarda 600 ppm (yüzde 0.06) seviyesine ulaştığında sap uzar ve şapka gelişimi engellenir (Fritsche, 1978). Bu nedenle taslak gelişimi ve özellikle şapka oluşumu dönemlerinde belirli aralıklarla üretim odalarına taze hava girişinin sağlanması gerekir. Ancak bunda aşırıya kaçılmamalıdır. Aşırı havalandırma, aşırı nem kaybına sebep olur, üretim odasının nemi düşer ortam kurur.
3.4.Ortam nemi ve üretim odası nemi
Havalandırma sonrası,  üretim odasının nemi düşer. Havaya ve koridorlara su püskürtmeye ihtiyaç vardır. Taslak oluşumu ve şapka gelişimi için uygun oda nemi sırası ile yüzde 90 ve yüzde 80-85’dir. Ortamda taslaklar görünür görünmez, oda içi nem yüzde 85’e düşürülmelidir. Aşırı ortam nemi ortamda oksijen yetersizliğine neden olur. Bu misel gelişimini engelleyebilir. Bu durumda, torbalardaki ortamlarda şapka gelişimi gecikir ve engellenir. Eğer hem odanın hem de ortamın nem içeriği düşük ise mantar gelişimi su yetersizliğinden dolayı durur. Bu durumda genç mantarların şapkaları erkenden açılır ve sporlarını yayarlar. Sulama özellikle çevre neminin düşük olduğu kuru dönemde önemlidir.
4. Pleurotus SPP. yetiştiriciliği
Pleurotus cinsi içinde yer alan bir çok tür vardır ve bu türlerin üretim sistemleri ve büyüme parametreleri birbirinden oldukça farklıdır. Bu nedenle, bu bölümde ülkemizde en fazla üretilen tür olan Pleurotus ostreatus türünün yetiştiriciliği hakkında bilgi verilecektir.
4.1. Misel ekimi
Royse (2002), kayın mantarı üretiminde artan tohumluk miktarı (yaş ağırlığın yüzde 5’ine kadar) verim artışı ile sonuçlandığını bildirmiştir. Tohumluk oranın yüzde 1.25’den yüzde 5’e arttırılması yaklaşık yüzde 50 verim artışı ile sonuçlanır. Bu verim artışında çeşitli faktörler etkili olabilir. İlk olarak, tohumluğun daha yüksek miktarlarda kullanılması, ortamdaki besin maddesi oranını arttırır ve buna bağlı olarak misel büyümesi ve gelişimi için daha fazla enerji sağlanır. İkincisi, daha fazla tohumluk kullanımı ile, daha fazla aşılama noktası sağlanır, bu da daha hızlı bir kolonizasyonu sağlar, böylece, üretim döngüsü daha kısa sürede tamamlanır. Sonuç olarak, daha hızlı bir misel gelişimi, kolonize olma süresini kısaltarak, yabancı küfler ve bakteriler gibi bulaşma faktörlerinin gelişime süresini sınırlar.
Kullanılan tohumluk miktarı artışında (yüzde 5’e kadar), tohumluk oranı ve üretim dönemi arasında negatif bir korelasyon vardır. Tohumluk oranı arttıkça üretimde gün sayısı azalır. Islak ortam ağırlığının yüzde 5’i kadar tohumluk kullanımı ile üretim döngüsünü, ıslak ortam ağırlığının yüzde 1.25’i kadar tohumluk kullanımına göre 7 gün kısaltmak mümkündür.
Misel ekimi yapılan torbaların ağız kısmına, misellerin nefes almasını sağlamak ve dışarıdan bir bulaşma riskine karşı korumak için filtre görevi görmesi amacı ile top haline getirilmiş bir pamuk yerleştirilir.
4.2. Misel gelişimi ve şapka oluşumu
Pastörize edilmiş ortama misel ekilir ve siyah ya da şeffaf polietilen torbalara (10-15 kg) doldurulur. Bu torbalar 12-14 gün 250 C’de inkübe edilir ve daha sonra üretim odasına transfer edilir.
Misel gelişimi esnasında, ortam karanlıktır, misel gelişimi için ışığa ihtiyaç yoktur. Ortamdan su kaybının önlenmesi amacı ile oda nemi yüzde 90-95 civarında tutulur. Tam kolonizasyon, torba büyüklüğüne, ortam materyaline ve yetiştirme odasının koşullarına bağlı olarak 15-25 gün’de tamamlanır.
4.3.Taslak oluşumu ve şapka gelişimi
Misel gelişme dönemi sona erdikten sonra taslak oluşumunu teşvik etmek amacı ile ortam sıcaklığı türlere göre değişmek üzere 10-15 oC’ye düşürülür ve günde 12 saat ışıklandırma yapılır. Taslaklar, yaklaşık 3 gün sonra torbalarda açılan deliklerin etrafından şekillenmeye başlar. Bir hafta sonra ise mantarlar hasat için hazır hale gelirler.
Mantarların yüzde 90’ı sudan oluştuğundan dolayı, şapka oluşum döneminde nemlilik kritik bir konudur. Bu dönemde nispi nemi yükseltmek için üretim odası sık sık sulanmalıdır. Sulamanın az ve sık olması tercih edilir. Örneğin 1 günde 10-15 kova suyu 2 defada vermektense, 5-6 defa 2-3 kova su vermek tercih edilmelidir. Mantar torbalarına direkt olarak su uygulamasından kaçınmak gerekir, su damlaları taslaklara zarar verir ve patojenlerin zarar vermesini kolaylaştırır. Üreticiler üretim odasının yerlerini ve torbaların etrafını sulamalıdır.
5. Kayın mantarı üreticilerinin karşılaştıkları problemler
5.1.Hastalıklar
5.1.1.Bakteriler: En fazla karşılaşılan bakteriyal problem Pseodomonas tolasii’dir. Bu Agaricus bisporus’da bakteriyel lekeye sebep olan bakteri ile aynıdır. Bu hastalığın semptomları; şapka kısmının gevrek, kırılgan bir hal alması, turuncu renk oluşumu ve üründe azalma olarak sayılabilir. Enfekte olmuş mantarların raf ömrü azalır. Aşırı ortam sıcaklığı (35oC üzeri), aşırı nem içeriği ve özellikle ıslak mantar yüzeyi Pseodomonas tolaasii enfeksiyonunu şiddetlendirir. Nispi neminin yüzde 80-85’e düşürülmesi ve flaş aralarında torba yüzeyleri yüzde 0.2’lik çamaşır suyu püskürtülmesi hastalığın kontrolüne yardımcı olur. (Anonymous, 2003)
5.1.2.Mantarlar: Kayın mantarı üretiminde birçok mantar ortamda büyür ve gelişir. En fazla rastlanan grup Aspergillus, Botrytis, Coprinus, Fusarium, Monilia, Mucor, Penicillium, Trichoderma ve Trichothecium’dur. Sadece pastörize edilmiş ortamlar pastörizasyon ve olgunlaştırılama işlemleri uygulanmış ortamlardan daha duyarlıdır. Ortam azot bakımından zengin besinlerle desteklendiğinde fungal problemler daha fazla görülür. Ortam sıcaklığı 35oC’nin üzerine çıktığında problem artar. Daha yüksek sıcaklıklar tohumluğa zarar verir, misel gelişim oranını düşürür ve ortamı Coprinus spp. (ink caps) ve Trichoderma spp. (yeşil küf) gibi rekabetçilere karşı savunmasız bırakır. Agaricus bisporus’da da zarara neden olduğu bilinen Cladobotryum ve Verticillium ile Pleurotus türlerinin üretiminde nispeten daha seyrek karşılaşılır. Eğer Pleurotus üretiminde karşılaşılırsa yaşlı şapka ve sap atıklarında gelişirler (Anonymous, 2003)
5.2.Zararlılar
Böcek zararı üretici için en büyük kayba neden olur, özellikle yaz aylarında. Mantar dokularında en büyük zarar Cecidomyiidae (Mycophila speyeri), Scatopsidae, Sciaridae (Lycoriella ) Kayın mantarı taslakları kimyasallara karşı çok hassastır, bu yüzden pestisit kullanarak zararlı kontrolü zordur. Taslak şekillenmesi sırasında insektisit uygulaması sonrasında, deforme olmuş kayın mantarı kümeleri “karnabahar”a benzer bir yapı oluşturur. Çeşitli sinek tuzaklarının kullanımı ve özellikle tohum ekimi ve misel gelişimi sırasında hijyen kurallarına uyulmaya dikkat edilmesi sinek popülasyonunu ekonomik eşik değerinin altında tutmaya yardımcı olur. ABD’de Bacillus thuringiensis var. israeliensis (Bti), bazı sineklere karşı etkili bir şekilde kullanılmaktadır. (Anonymous, 2003)
5.3.Fizyolojik bozukluklar
5.3.1.Şapka deformasyonu
Mantar deformasyonu nedenlerinin birçoğu hâlâ bilinememektedir. Bununla birlikte en fazla deformasyonun yetersiz havalandırma, duman, kimyasal buharı, misel gelişimi sırasında aşırı ısınma, ekstrem düşük şapka oluşum sıcaklığı (10oC altı) ve yetersiz ışıktır. (Anonymous, 2003)

5.4. Havada bulunan sporlar
Spor üretimi: Bir tek mantar saatte 4 milyona kadar spor üretebilir. Birçok çiftlikte havada bulunan sporlar işçiler için sorun oluşturmaktadır. Sporlar bazı kişiler için alerjik reaksiyon oluşturabildiğinden dolayı kaygı yaratmaktadır. ABD’de olgunlaşan mantarlardan yayılan sporlardan korunmak için maske kullanımı vardır. Bir maske kullanarak ve hasattan 1-2 saat önce havalandırma yapılarak bu risk azaltılabilir. (Anonymous, 2003)
6. Hasat
Mantarlar, tüketicinin de tercih ettiği gibi henüz taze iken toplanmalıdır. Bu mantar çok sayıda spor ürettiğinden dolayı depo edilebilirliği hızla azalır. Mantarlar ilk aşamada 1-2oC’de soğutucuda bekletilmeli daha sonra kasalara yerleştirilmeli, hava geçiren ve yoğunlaşmayı önleyici bir plastik film ile üzerleri örtülmelidir. Kayın mantarı, taze ya da kurutulmuş olarak tüketilir.

Referanslar
Anonymous, 2003. http://pubs.cas.psu.edu/freepubs/pdfs/ul207.pdf

Chang, S.T., Miles, P.G., 2004. Mushrooms Cultivation, Nutritional Value, Medicinal effect and Environmental Impact

Choi K. W., 2004,  Shelf Cultivation Of Oyster Mushroom With Emphasis on Substrate Fermentation.  Mushroom Growers Handbook1.  Oyster Mushroom cultivation. Chapter 7,p: 153-165

Fritsche,G., 1978. Breeding Work, in the Biology and Cultivation of Edible Mushrooms, Chang, S.T. and Hayes W.A., Eds., Academic Pres, New York, 239-250

Küçükomuzlu,B., Pekşen, A. 2005. Yetiştirme Ortamı Ağırlıklarının Pleurotus Mantar Türlerinin Verim Ve Kalitesi Üzerine Etkileri. OMÜ Zir. Fak. Dergisi, 2005,20(3):64-71

Kwon, H., Kim, B.S., 2004. Mushroom Growers Handbook 1.  Oyster Mushroom cultivation. Chapter 7, p.139-15239

Kwon, H., 2004. Bottle Cultivation, Mushroom Growers Handbook 1.  Oyster Mushroom cultivation. Chapter 7. p. 166-171

Royse, D. J.,2002. Influence of Spawn Rate And Commercial Delayed Release Nutrient Levels On Pleurotus Cornucopiae (Oyster Mushroom) Yield, Size, And Time To Production. Appl Microbiol Biotechnol (2002) 58:527–531

Stamets,P. 1993.Growing Gourment And Medicinal Mushroom

 

Kaynak : http://www.dunyagida.com.tr/haber.php?nid=2620

FacebookTwitterGoogle+PinterestTumblrRedditLinkedInWhatsAppShare